1. ఆరోగ్య వ్యాసం

ఆరోగ్యకరమైన హృదయం మీ చేతుల్లోనే ఉంది!

“ పరిశోధనలు వెల్లడించిన ప్రకారం, శాఖాహారులతో పోలిస్తే మాంసాహారులు మరియు మద్యానికి బానిసలైన వారు గుండె జబ్బులకు ఎక్కువగా గురవుతారు. శాఖాహార ఆహారం సమతుల్యంగా, పోషకవిలువలతో కూడి ఉండాలి. ముఖ్యంగా క్యారెట్ వంటి కూరగాయలలో లభించే విటమిన్ C మరియు విటమిన్ E సమృద్ధిగా ఉండాలి. ఈ విటమిన్లు గుండె వ్యాధులను గణనీయంగా నివారించడంలో సహాయపడతాయి.”… సత్య సాయి బాబా ¹

1. మీ హృదయాన్ని తెలుసుకోండి!

1.1 పాత్ర: మన హృదయం పిడికిలి పరిమాణంలో ఉండే శంఖాకార కండరాల అవయవం. ఒక వయోజనుడిలో దీని బరువు సుమారు 227–340 గ్రాములు (8–12 ఔన్సులు) మాత్రమే ఉంటుంది. అయినప్పటికీ ఇది రోజుకు 7,500 లీటర్లకు పైగా రక్తాన్ని శరీరమంతా పంపిస్తుంది. హృదయం చేసే ప్రధాన పనులు - శరీరంలోని ప్రతి కణానికి ఆక్సిజన్ మరియు పోషకాలను అందించడం, రక్తపోటును నియంత్రించడం, శరీరంలోని అన్ని అవయవాలకు నిరంతర రక్తప్రసరణను కొనసాగించడం, మెదడు మరియు నాడీ వ్యవస్థ సూచనల మేరకు తన పనిని నిర్వహించడం.^2-4

1.2 నిర్మాణం: హృదయం ఛాతీ మధ్యభాగానికి కొద్దిగా ఎడమవైపున, రెండు ఊపిరితిత్తుల మధ్య, ఛాతీ ఎముక వెనుక భాగంలో ఉంటుంది. ఇది పెరికార్డియం అనే రెండు పొరల సంచిలో రక్షించబడి ఉంటుంది. ఈ సంచి ఉత్పత్తి చేసే ద్రవం హృదయాన్ని రక్షిస్తూ, సాఫీగా కదలడానికి సహాయపడుతుంది. హృదయానికి మూడు కండరాల పొరలు ఉంటాయి. ఇవి సంకోచం మరియు వ్యాకోచం చెందుతూ రక్తాన్ని పంపిస్తాయి. సెప్టమ్ అనే కణజాలం హృదయాన్ని నిలువుగా రెండు భాగాలుగా విభజిస్తుంది. హృదయంలో నాలుగు గదులు ఉంటాయి - పై భాగంలో రెండు ఆట్రియా, క్రింది భాగంలో రెండు వెంట్రికల్స్, ఈ గదుల మధ్య తలుపుల్లాంటి వాల్వులు ఉంటాయి. ఇవి రక్తం ఒకే దిశలో ప్రవహించేలా చేసి, తిరిగి వెనక్కి వెళ్లకుండా నిరోధిస్తాయి.^2,3,5,6

1.3 హృదయ పనితనం: శరీరంలోని వివిధ భాగాల నుండి వచ్చిన ఆక్సిజన్ తక్కువగా ఉన్న రక్తం ముందుగా కుడి ఆట్రియంలోకి పై మరియు క్రింది ప్రధాన సిరల ద్వారా ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడి నుంచి అది కుడి వెంట్రికల్ లోకి చేరి, పల్మనరీ ఆర్టరీ ద్వారా ఊపిరితిత్తులకు పంపబడుతుంది. అక్కడ రక్తం ఆక్సిజన్ను గ్రహిస్తుంది. తర్వాత ఆక్సిజన్తో సమృద్ధిగా ఉన్న రక్తం పల్మనరీ వీన్ల ద్వారా ఎడమ ఆట్రియంలోకి చేరుతుంది. అక్కడి నుంచి అది ఎడమ వెంట్రికల్ లోకి ప్రవేశించి, అక్కడి నుండి అయోర్టా అనే శరీరంలోని అతి పెద్ద ధమని ద్వారా శరీరమంతా పంపబడుతుంది. ఆరోగ్యకరమైన హృదయంలో ఈ మొత్తం ప్రక్రియ సుమారు 0.8 సెకన్లలో పూర్తవుతుంది. అంటే ఒక నిమిషానికి సుమారు 72 గుండె చప్పుళ్లు ఉంటాయి. ^2,3,6,7

1.4 రక్తనాళాలు హృదయ చక్రంలో మూడు రకాల రక్తనాళాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ధమనులు హృదయం నుండి రక్తాన్ని బయటకు తీసుకెళ్తాయి. సిరలు రక్తాన్ని తిరిగి హృదయానికి తీసుకువస్తాయి. కేశనాళాలు ధమనులు మరియు సిరలను అనుసంధానించే అత్యంత సూక్ష్మ రక్తనాళాలు. ఈ రక్తనాళాలు భవనంలోని నీటి పైపుల్లా శరీరమంతా విస్తరించి ఉంటాయి. వీటి మొత్తం పొడవు సుమారు 60,000 మైళ్లు. సాధారణంగా, ధమనులు ఆక్సిజన్ అధికంగా ఉన్న రక్తాన్ని తీసుకెళ్తాయి. సిరలు ఆక్సిజన్ తక్కువగా ఉన్న రక్తాన్ని హృదయానికి తీసుకువస్తాయి. అయితే పల్మనరీ ఆర్టరీ మరియు పల్మనరీ వీన్లు మాత్రం దీనికి మినహాయింపు. హృదయం తనకు కావలసిన పోషకాలను తన ఉపరితలంపై ఉండే కరోనరీ ధమనుల ద్వారా పొందుతుంది.^2,4,8

1.5 హృదయ విద్యుత్ ప్రసరణ వ్యవస్థ, ఒక భవనంలోని విద్యుత్ వ్యవస్థలాగే, హృదయంలో కూడా ప్రత్యేకమైన విద్యుత్ ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉంటుంది. ఇందులో కణాలు, నోడ్లు మరియు విద్యుత్ సంకేతాలు కలిసి గుండె చప్పుళ్ల వేగం మరియు లయను నియంత్రిస్తాయి. ప్రతి గుండె చప్పుడు సమయంలో విద్యుత్ సంకేతాలు హృదయం అంతటా ప్రయాణించి, అది సంకోచించి, మళ్లీ వ్యాకోచం చెందేలా చేస్తాయి. సినో-ఏట్రియల్ నోడ్ హృదయానికి సహజ పేస్ మేకర్ గా పనిచేస్తూ ప్రతి గుండె చప్పుడిని ప్రారంభిస్తుంది. ఒక గుండె చప్పుడు రెండు ప్రధాన దశలను కలిగి ఉంటుంది: సిస్టోల్, ఈ దశలో హృదయం రక్తాన్ని శరీరమంతా పంపిస్తుంది. ఈ సమయంలో రక్తపోటు అత్యధికంగా ఉంటుంది. బీపీ కొలతలో కనిపించే పై సంఖ్య దీనిని సూచిస్తుంది. డయాస్టోల్, ఈ దశలో హృదయం విశ్రాంతి తీసుకుంటూ మళ్లీ రక్తంతో నిండుతుంది. ఈ సమయంలో రక్తపోటు తగ్గుతుంది. బీపీ కొలతలో కనిపించే క్రింది సంఖ్య దీనిని సూచిస్తుంది. ఈ రెండు దశల సమతుల్యతే ఒక వ్యక్తి రక్తపోటును నిర్ణయిస్తుంది. 120/80 mmHg ను సాధారణ రక్తపోటుగా పరిగణిస్తారు. మనకు వినిపించే "గుండె చప్పుడు" అనేది ప్రతి గుండె చక్రంలో హృదయ వాల్వులు మూసుకునే సమయంలో ఏర్పడే శబ్దం. (రక్తపోటుపై మా వ్యాసం కోసం, సంపుటి 8, సంచిక 6ను చూడండి).^2,5,9,10,11

హృదయం, దాని వాల్వులు, కండరాలు, విద్యుత్ ప్రసరణ వ్యవస్థ, అలాగే రక్తనాళాలను ప్రభావితం చేసే అనేక రకాల వ్యాధులు ఉన్నాయి. హృదయం ఆరోగ్యంగా లేకపోతే, శరీరంలోని అవయవాలకు తగినంత రక్తం, ఆక్సిజన్ మరియు పోషకాలు అందక, వాటి పనితీరు దెబ్బతింటుంది.^12,13

2. గుండె సంబంధిత వ్యాధులు

2.1 CAD (కరోనరీ ధమనుల వ్యాధి), కొరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి (CAD) అత్యంత సాధారణమైన మరియు ప్రమాదకరమైన గుండె వ్యాధి. దీనిని కొరోనరీ హార్ట్ డిసీజ్ లేదా ఇస్కీమిక్ హార్ట్ డిసీజ్ అని కూడా అంటారు. దీనిని తరచుగా సైలెంట్ కిల్లర్ గా పేర్కొంటారు. ఈ వ్యాధికి ప్రధాన కారణం అథెరోస్క్లెరోసిస్. ఇందులో శరీరంలోని ధమనుల గోడలపై కొవ్వు, చెడు కొలెస్ట్రాల్ (LDL), కాల్షియం, కణ వ్యర్థాలు మరియు రక్తం గడ్డకట్టేందుకు సహాయపడే ఫైబ్రిన్ వంటి పదార్థాలు క్రమంగా పేరుకుపోయి ప్లాక్ గా మారతాయి. కాలక్రమేణా ఈ ప్లాక్ గట్టిపడి ధమనులను ఇరుకుగా చేసి, రక్తప్రసరణను తగ్గిస్తుంది లేదా పూర్తిగా అడ్డుకుంటుంది. గుండెకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే ధమనులు ఇరుకుగా మారినప్పుడు కనిపించే లక్షణాలు : శారీరక శ్రమ లేదా భావోద్వేగ ఒత్తిడి సమయంలో వచ్చే ఛాతీ నొప్పి లేదా అసౌకర్యం (ఆంజైనా). విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత లేదా నైట్రోగ్లిసరిన్ మాత్ర తీసుకున్న తర్వాత ఉపశమనం కలగడం. స్వల్ప శ్రమకే ఊపిరి ఆడకపోవడం (Dyspnea), ఛాతీ బిగుసుకున్నట్లు అనిపించడం.  అథెరోస్క్లెరోసిస్ ఇతర ధమనులను కూడా ప్రభావితం చేయవచ్చు. మెదడుకు వెళ్లే ధమనులు ప్రభావితమైతే: తాత్కాలిక మెదడు రక్తప్రసరణ లోపం (TIA – Transient Ischemic Attack) సంభవిస్తుంది. చేతులు లేదా కాళ్లలో బలహీనత, మాట తడబడటం, ముఖం ఒకవైపు వంగిపోవడం, ఒక కంటిలో తాత్కాలికంగా చూపు తగ్గడం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. చికిత్స చేయకపోతే ఇది స్ట్రోక్కు దారితీయవచ్చు. కాళ్ల ధమనులు ప్రభావితమైతే: పెరిఫెరల్ ఆర్టరీ వ్యాధి (PAD) వస్తుంది (మరింత సమాచారం కొరకు vol 2 #5 చూడండి). జీవనశైలిలో మార్పులు, సరైన ఆహారం, వ్యాయామం మరియు తగిన మందుల ద్వారా CADను నియంత్రించవచ్చు. కొన్ని పరిశోధనల ప్రకారం ప్రారంభ దశల్లో దీనిని కొంతవరకు తిరోగమనంలోకి తీసుకురావడం కూడా సాధ్యమవుతుంది చికిత్స లేకపోతే CAD గుండెపోటు, అసాధారణ గుండె లయలు లేదా గుండె వైఫల్యానికి కారణమవుతుంది. ^12-18

2.2 గుండెపోటు: కొన్నిసార్లు ఎలాంటి ముందస్తు లక్షణాలు లేకుండానే ధమనిలోని ప్లాక్ పగిలి రక్తం గడ్డకట్టడం (కొరోనరీ థ్రాంబోసిస్) జరుగుతుంది. ఇది రహదారి మధ్యలో కాంక్రీటు గోడ ఏర్పడినట్లుగా రక్తప్రసరణను అడ్డుకుంటుంది. ఫలితంగా గుండె కండరాలకు రక్తం అందక అవి దెబ్బతినడం ప్రారంభమవుతుంది. దీనినే గుండెపోటు అంటారు. ఇది అత్యవసర వైద్య పరిస్థితి. గుండెపోటు ముఖ్య లక్షణాలు: ఛాతీలో బిగుసుకుపోయినట్లు, నొక్కుతున్నట్లు లేదా తీవ్రమైన నొప్పి. నొప్పి ఒకటి లేదా రెండు చేతులు, భుజం, మెడ, దవడ లేదా వెన్ను వరకు వ్యాపించడం. కొన్నిసార్లు గుండెల్లో మంట లేదా అజీర్ణంగా పొరబడే అవకాశం. ఊపిరి ఆడకపోవడం. వికారం, చెమటలు పట్టడం. గుండెదడ, తల తిరగడం. ప్రమాద కారకాలు: వృద్ధాప్యం, ధూమపానం, అనారోగ్యకర జీవనశైలి, కుటుంబ చరిత్ర మధుమేహం, స్థూలకాయం, అధిక రక్తపోటు, అధిక కొలెస్ట్రాల్. గుండెపోటు హెచ్చరిక సంకేతాల కోసం, చూడండి vol 1 #1 & vol 4 #1.^12,13,19-22

2.3 అరిథ్మియా అంటే గుండె లయలో అసాధారణ మార్పులు రావడం. గుండె చాలా వేగంగా లేదా చాలా నెమ్మదిగా, అసమానంగా, లేదా క్రమరహితంగా కొట్టుకోవచ్చు. ఇవి గుండెలోని ఏ గదిలోనైనా ప్రారంభమై, గుండె సాధారణంగా సంకోచించి రక్తాన్ని పంపించే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తాయి. కారణాలు గుండె వ్యాధులు, ఎలక్ట్రోలైట్ అసమతుల్యత, థైరాయిడ్ సమస్యలు. రెండు సాధారణ రకాల గుండె వేగ మార్పులు, బ్రాడీకార్డియా నిమిషానికి 60 కంటే తక్కువ గుండె చప్పుళ్లు. ఇది నిద్రలో లేదా క్రీడాకారుల్లో సాధారణంగా కనిపించవచ్చు. టాకీకార్డియా నిమిషానికి 100 కంటే ఎక్కువ గుండె చప్పుళ్లు. వ్యాయామ సమయంలో ఇది సహజంగా ఉండవచ్చు. ఈ లక్షణాలు ఉంటే వెంటనే వైద్యుడిని సంప్రదించాలి, ఛాతీ నొప్పి , గుండెదడ, చెమటలు, ఊపిరి ఆడకపోవడం, తల తిరగడం, మెడ నొప్పి, అజీర్ణం లేదా గుండెల్లో మంట, వికారం, నిద్రలేమి, స్వల్ప వ్యాయామం కూడా చేయలేకపోవడం.^12,13,23-25

2.4 హృదయ కండరాల వ్యాధి ఇది గుండె కండరాల (Myocardium) వ్యాధి. ఈ పరిస్థితిలో గుండె కండరాలు గట్టిపడటం, బలహీనపడటం, మందంగా మారటం, విస్తరించటం,  లేదా గాయాల వల్ల మచ్చ కణజాలం ఏర్పడటం జరుగుతుంది. దీంతో గుండె రక్తాన్ని సమర్థవంతంగా పంపించలేకపోతుంది. లక్షణాలు: అలసట, గుండెదడ, ఊపిరి ఆడకపోవడం, చికిత్స లేకపోతే ఇది గుండె వైఫల్యానికి దారితీస్తుంది.^12,13,26

2.5 హార్ట్ ఫెయిల్యూర్ గుండె బలహీనంగా లేదా గట్టిగా మారి రక్తాన్ని సమర్థవంతంగా పంపించలేని పరిస్థితిని గుండె వైఫల్యం అంటారు. దీంతో శరీరంలో, ముఖ్యంగా ఊపిరితిత్తుల్లో, కాళ్లలో, పాదాల్లో ద్రవం పేరుకుపోతుంది. లక్షణాలు: శ్రమ సమయంలో ఊపిరి ఆడకపోవడం, కాళ్లు, పాదాలు వాపు, రాత్రివేళ అకస్మాత్తుగా శ్వాస తీసుకోవడం కష్టమవడం, నీరు నిల్వవడం వల్ల బరువు పెరగడం, నిరంతర దగ్గు, రాత్రిపూట తరచూ మూత్ర విసర్జన.^12,13,27-29

2.6 కార్డియాక్ అరెస్ట్ కార్డియాక్ అరెస్ట్ అంటే గుండె అకస్మాత్తుగా కొట్టుకోవడం ఆగిపోవడం. దీంతో రక్తప్రసరణ పూర్తిగా నిలిచిపోతుంది. రోగి స్పృహ కోల్పోయి కుప్పకూలిపోతాడు. ఇది సంభవించే కారణాలు: గుండె వ్యాధులు, తీవ్రమైన గాయాలు, కొన్ని మందుల ప్రభావం, శరీరంలో ఆక్సిజన్ తగ్గిపోవడం, రక్త పరిమాణం తగ్గిపోవడం. వెంటనే CPR లేదా AED (Automated External Defibrillator) ఉపయోగించకపోతే ప్రాణాపాయం ఏర్పడుతుంది.^12,30

2.7 హృదయ కవాటాల వ్యాధులు: గుండె కవాటములు దెబ్బతినడం వల్ల ఇరుకుగా మారి (స్టెనోసిస్) రక్తప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవచ్చు, సరిగా మూయక రక్తం వెనక్కి వెళ్లేలా (Regurgitation) చేయవచ్చు, ఎడమ ఆట్రియం–వెంట్రికల్ మధ్య కవాటం బయటకు ఉబ్బిపోవడం (Valve Prolapse) జరగవచ్చు, లేదా పుట్టుకతోనే కవాటములలో లోపాలు ఉండవచ్చు.  దీంతో గుండె ఎక్కువ శ్రమపడాల్సి వస్తుంది మరియు ఇతర గుండె వ్యాధులు వచ్చే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.^12,13,31

2.8 రక్తనాళపు ఉబ్బరం ధమని గోడలో బలహీనమైన భాగం బెలూన్లా ఉబ్బిపోవడాన్ని రక్తనాళపు ఉబ్బరం (అన్యూరిజం) అంటారు. ఇది పగిలిపోవచ్చు, లేదా రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుంది. శరీరంలోని ఏ ధమనిలోనైనా ఇది ఏర్పడవచ్చు. సాధారణంగా ముందుగా లక్షణాలు కనిపించవు. పగిలినప్పుడు అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన తలనొప్పి, ఛాతీ, పొత్తికడుపు లేదా వెన్నునొప్పి, తలతిరగడం, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, స్పృహ కోల్పోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.^13,32

2.9 పుట్టుకతో వచ్చే గుండె లోపాలు ఇవి గుండె మధ్య గోడలో రంధ్రం, వాల్వుల లోపాలు. రక్తనాళాల లోపాలు లాంటి పుట్టుకతోనే ఉండే గుండె నిర్మాణ లోపాలు. చర్మం, పెదవులు లేదా గోర్లు నీలం రంగులో కనిపించడం, అధిక నిద్రమత్తు, వేగంగా లేదా ఇబ్బందిగా శ్వాస తీసుకోవడం, అసాధారణ అలసట, గుండెలో అసాధారణ శబ్దం, బలహీనమైన నాడి స్పందన లాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.³³

2.10 గుండె కొచ్చే అంటువ్యాధులు అనేవి నోటి అపరిశుభ్రత, దంత లేదా ఇతర శస్త్రచికిత్సలు, కొన్ని ఇతర వ్యాధులు, గుండె శస్త్రచికిత్స అనంతరం లేదా ఇంజెక్షన్ ద్వారా మాదకద్రవ్యాలు తీసుకోవడం లాంటి వల్ల బ్యాక్టీరియా, వైరస్లు లేదా ఇతర సూక్ష్మజీవులు గుండె కండరాలు, కవాటాలు లేదా గుండెను కప్పి ఉంచే పొరలను సోకినప్పుడు గుండె ఇన్ఫెక్షన్లు ఏర్పడతాయి.^34,35

3. మీ నాడి స్పందనను తెలుసుకోండి

3.1 గుండె స్పందన: మనం ఆరోగ్యంగా, సజీవంగా ఉన్నామనే సంకేతంగా ఆరోగ్యకరమైన గుండె సాధారణంగా నిమిషానికి సుమారు 72 సార్లు కొట్టుకుంటుంది. వ్యక్తి విశ్రాంతి స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, సాధారణంగా గుండె స్పందన నిమిషానికి 60 నుండి 100 సార్ల మధ్య ఉంటుంది. గుండె చప్పుడు చాలా స్వల్పంగా ఉండటం వల్ల ప్రత్యేక పరికరాలు (స్టెతస్కోప్ వంటివి) లేకుండా వినడం కష్టమే. అయితే, మణికట్టు లేదా మెడ వద్ద నాడి స్పందనను స్పృశించడం ద్వారా గుండె స్పందనను తెలుసుకోవచ్చు. గుండె స్పందన రేటు వ్యక్తి వయస్సు, శారీరక దృఢత్వం, మానసిక ఒత్తిడి, కొన్ని రకాల మందులు వంటి వల్ల మారవచ్చు.³⁶

3.2 నాడి స్పందన పరీక్షించడానికి:

• మీ చేతిని అరచేయి పైవైపు కనిపించేలా తిప్పండి.
• మరో చేతిలోని మధ్య మూడు వేళ్లను (చూపుడు, మధ్య, ఉంగర వేళ్లు) బొటనవేలు కింద, మణికట్టు వెలుపలి భాగంలోని గాడిలో ఉంచండి.
• వేళ్లతో మెల్లగా ఒత్తి నాడి స్పందనను గుర్తించండి. స్పందన అనిపించకపోతే కొద్దిగా ఎక్కువ ఒత్తిడి చేయండి.
• 30 సెకన్ల పాటు ప్రతి గుండె స్పందనను లెక్కించండి.
• మీరు లెక్కించిన సంఖ్యను రెట్టింపు (×2) చేయండి. అలా వచ్చిన సంఖ్యే మీ హార్ట్ రేటు లేదా పల్స్ రేట్. దీనిని బీట్స్ పేర మినిట్ (BPM)గా కొలుస్తారు.³⁶

^​

4. గుండెపోటు, గుండె వైఫల్యం లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ సమయంలో ప్రథమ చికిత్స ³⁷

4.1 గుండె-శ్వాస పునరుజ్జీవనం (CPR):

•  బాధితుని ఛాతీపై రెండు అరచేతులను ఒకదానిపై మరొకటి ఉంచి, నిమిషానికి 100 నుండి 120 సార్లు బలంగా మరియు వేగంగా నొక్కండి. ఈ చర్యను ఛాతీపై ఒత్తిడి అంటారు.
• CPR శిక్షణ పొందినవారైతే, ముందుగా బాధితుని శ్వాస మార్గం తెరిచి ఉందో లేదో పరిశీలించి, ప్రతి 30 సార్లు ఛాతీమీద ఒత్తిడి ఇచ్చిన తరువాత రెండు సార్లు కృత్రిమ శ్వాస (నోటి నుంచి బాధితుని నోటి ద్వారా గాలిని అందించడం) ఇవ్వండి.
• CPR శిక్షణ లేని వారైతే, కేవలం ఛాతీ నొక్కులను నిరంతరంగా కొనసాగించండి. ప్రతి నొక్కు తర్వాత ఛాతీ పూర్తిగా పైకి లేవడానికి అవకాశం ఇవ్వండి.
• వైద్య సహాయం అందే వరకు ఈ ప్రక్రియను కొనసాగించండి.

4.2 ఒంటరిగా వున్నపుడు గుండెపోటు నుంచి బయటపడుట, vol 2 #5 చూడండి.³⁸

5. గుండె సంరక్షణకు సూచనలు ^39-42E

• తెలివిగా, జాగ్రత్తగా ఆహారం తీసుకోండి: తగినంత స్వచ్ఛమైన నీరు తాగుతూ శరీరాన్ని నీటితో సమతుల్యంగా ఉంచండి. మొక్కల ఆధారిత ఆహారం (Plant-based Foods), గింజలు, విత్తనాలు, పీచుపదార్థాలు అధికంగా ఉండే ఆహారాన్ని ఎక్కువగా తీసుకోండి. చక్కెర, ఉప్పు మరియు అనారోగ్యకరమైన కొవ్వుల వినియోగాన్ని తగ్గించండి. మద్యం, ధూమపానం, ఈ-సిగరెట్ వాడటం (వేపింగ్) మరియు అన్ని రకాల పొగాకు ఉత్పత్తులను పూర్తిగా నివారించండి.

• చురుకుగా, ఆనందంగా ఉండండి: ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నిమిషాలు వేగంగా నడవండి. యోగా చేయడం లేదా తోటపని వంటి శారీరక పనులను దైనందిన జీవితంలో భాగం చేసుకోండి. ఇతరులకు సహాయం చేయడానికి అవకాశాలను వెతకండి. ఆనందాన్ని కలిగించే పనులే హృదయానికి ఔషధం.
• బాగా నిద్రపోండి: వ్యాయామం ఎంత అవసరమో, మంచి నిద్ర మరియు వినోదం కూడా అంతే అవసరం.
• ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించండి: నోటి మరియు దంతాల పరిశుభ్రతను పాటించడం ద్వారా గుండెకు వచ్చే కొన్ని ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించవచ్చు. ముఖ్యంగా చిగుళ్ల వ్యాధులు గుండె వ్యాధులకు ఒక ప్రమాదకర కారణంగా పరిగణించబడుతున్నాయి.
• క్రమం తప్పకుండా ఆరోగ్య పరీక్షలు చేయించుకోండి: రక్తపోటు, రక్తంలో చక్కెర, కొలెస్ట్రాల్ క్రమం తప్పకుండా చెక్ చేసుకోవాలి.

చివరిగా ఒక మాట: ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లతో ఉత్తమమైన జీవనశైలిని కొనసాగిస్తూ, అంతర్గత ఆనందాన్ని అనుభవించడానికి కావలసిన లక్ష్యాలను కలిగివుండండి.!

రిఫరెన్సులు మరియు లింకులు

1. “Food, the heart and the mind”—Sathya Sai Baba, Divine Discourse, 21 January 1994: https://www.sssbpt.info/ssspeaks/volume27/sss27-03.pdf
2. Know your heart!: https://my.clevelandclinic.org/health/body/21704-heart
3. https://www.narayanahealth.org/blog/heart-anatomy-and-function
4. https://my.clevelandclinic.org/health/body/circulatory-and-cardiovascular-system
5. Structure & Function of heart with video: https://kidshealth.org/en/parents/heart.html#
6. https://www.webmd.com/heart-disease/high-cholesterol-healthy-heart
7. Cardiac cycle: https://byjus.com/biology/cardiac-cycle/
8. Blood vessels: https://my.clevelandclinic.org/health/body/21640-blood-vessels
9. Heart conduction system: https://my.clevelandclinic.org/health/body/21648-heart-conduction-system
10. Systole & Diastole: https://www.medicalnewstoday.com/articles/321447
11. Blood pressure: https://news.vibrionics.org/en/articles/234
12. Heart disease: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24129-heart-disease
13. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-disease/symptoms-causes/syc-20353118
14. CAD: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16898-coronary-artery-disease
15. Atherosclerosis: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/arteriosclerosis-atherosclerosis/symptoms-causes/syc-20350569#
16. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/peripheral-artery-disease/symptoms-causes/syc-20350557
17. PAD: vol 2 #5, Sept 2011: https://news.vibrionics.org/en/articles/92
18. Reverse CAD: https://www.health.harvard.edu/heart-health/ask_the_doctor_is_it_possible_to_reverse_coronary_artery_disease
19. Heart attack: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16818-heart-attack-myocardial-infarction
20. Coronary thrombosis: https://www.medicalnewstoday.com/articles/coronary-thrombosis#symptoms
21. 8 Warning signs of heart attack: vol4 #1, Jan-Feb 2013:  https://news.vibrionics.org/en/articles/149
22. Signs of a heart attack: Vol1 #1 Sept 2010; https://news.vibrionics.org/en/articles/91
23. Arrhythmia: https://my.clevelandclinic.org/health/articles/23489-circulatory-system-diseases
24. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16749-arrhythmia
25. https://www.medicalnewstoday.com/articles/tachycardia-vs-bradycardia
26. Cardiomyopathy: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16841-cardiomyopathy
27. Heart failure: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17069-heart-failure-understanding-heart-failure
28. https://www.heart.org/en/health-topics/heart-failure/warning-signs-of-heart-failure
29. Heart failure video pictorial: https://watchlearnlive.heart.org/index.php?moduleSelect=hrtflr
30. Cardiac arrest: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21736-cardiac-arrest
31. Heart Valve: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17639-what-you-need-to-know-heart-valve-disease
32. Aneurysm: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22769-aneurysm
33. Congenital: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21674-congenital-heart-disease
34. Heart infections: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22054-heart-infection
35. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/endocarditis/symptoms-causes/syc-20352576
36. Feel the pulse! https://www.heartfoundation.org.nz/wellbeing/managing-risk/how-to-check-your-pulse-heart-rate
37. First aid in heart attack:  https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sudden-cardiac-arrest/symptoms-causes/syc-20350634
38. Survive heat attack when alone: Vol 2 #5 Sept 2011; https://news.vibrionics.org/en/articles/92
39. Tips to prevent heart disease: https://health.ucdavis.edu/blog/cultivating-health/7-steps-you-can-take-to-help-prevent-heart-disease/2023/04
40. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-disease/in-depth/heart-disease-prevention/art-20046502
41. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-disease/in-depth/heart-healthy-diet/art-20047702
42. High fibre diet: vol 4 #3, May-June 2013: https://news.vibrionics.org/en/articles/155

________________________________________________________________________________

2. సమావేశాలు, వైద్య శిబిరాలు & క్లినిక్లు

వెస్ట్ లండన్ గ్రూప్ (యూకే) వర్చువల్ సమావేశం – 18 మే 2025

యూకే కోఆర్డినేటర్ ⁰²⁸²² ప్రేరణతో, వెస్ట్ లండన్ వైబ్రియోనిక్స్ గ్రూప్ 18 మే 2025 న వర్చువల్ సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. ఈ సమావేశానికి UK తో పాటు విదేశాల నుండి మొత్తం 20 మంది ప్రాక్టీషనర్లు హాజరయ్యారు. అందిన కేస్ స్టడీలు మరియు అనుభవాల నివేదికలకు కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తూ, డా. జిత్ కె. అగర్వాల్ పాల్గొన్న వారిని మరిన్ని రోగుల కేసులు, విశేష అనుభవాలను పంపాలని ప్రోత్సహించారు. స్వామి శతజయంతి సందర్భంగా ఈ సేవను చిరస్మరణీయంగా చేయడంతో పాటు, SVIRTలో అసోసియేట్ సభ్యత్వాన్ని పునరుద్ధరించడం ద్వారా సంస్థను మరింత బలోపేతం చేయాలని ఆయన సూచించారు.

దీని తరువాత రెండు విజ్ఞానవర్థకమైన పవర్పాయింట్ ప్రజెంటేషన్లు నిర్వహించబడ్డాయి. మొదటి ప్రజెంటేషన్లో ప్రాక్టీషనర్ ⁰²⁸⁰², "డిమెన్షియా" అంశంపై కొనసాగింపుగా, దాని నివారణకు సంబంధించిన వ్యూహాలను ఆచరణాత్మక వ్యాయామాలతో సహా వివరించారు. రెండవ ప్రజెంటేషన్లో ప్రాక్టీషనర్ ⁰⁰⁵³⁴, 12 బయోకెమిక్ టిష్యూ సాల్ట్స్ (SR253–SR264)ను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించి శరీరంలోని ఖనిజ సమతుల్యతను(మినరల్ బాలన్స్) పునరుద్ధరించడం, అలాగే శారీరక మరియు భావోద్వేగ అసమతుల్యతలను సరిచేయడం గురించి వివరించారు.

ప్రాక్టీషనర్ ⁰²⁸⁹⁴, స్వగృహానికి దూరంగా ఉన్నప్పటికీ సేవను ఎలా కొనసాగించవచ్చో తన అనుభవంతో అందరికీ స్ఫూర్తినిచ్చారు. మారిషస్ పర్యటనలో ఉన్న సమయంలో, రొమ్ము క్యాన్సర్తో బాధపడుతున్న ఒక రోగి గురించి ఆమెను సంప్రదించారు. వెంటనే ఆమె యూకేలోని మరో ప్రాక్టీషనర్తో సమన్వయం చేసి అవసరమైన వైబ్రియోనిక్స్ నివారణను పోస్టు ద్వారా పంపించారు. అది ఐదు రోజుల్లో రోగికి చేరింది. అనంతరం రోగి కణితి (ట్యూమర్) గణనీయంగా తగ్గడంతో, వైద్యులు దానిని సురక్షితంగా శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించగలిగారు

ప్రాక్టీషనర్ ⁰²⁸⁶², సమావేశంలో చదివిన లిఖిత సందేశంలో, అనుభవజ్ఞులైన ప్రాక్టీషనర్లతో కలిసి పనిచేసి వారి నుండి నేర్చుకోవాలని సహచరులను ప్రోత్సహించారు. ఒక సీనియర్ ప్రాక్టీషనర్తో సన్నిహితంగా పనిచేయడం వల్ల తన అవగాహన, నైపుణ్యం మరియు సేవా సామర్థ్యం ఎంతో పెరిగిందని ఆమె పంచుకున్నారు.

సమావేశానికి ప్రత్యేక అతిథిగా హాజరైన డా. పబాని, హార్లీ స్ట్రీట్కు చెందిన నొప్పి నిపుణుడు, పొటెంటైజ్డ్ ప్రెడ్నిసోలోన్ అనే స్టెరాయిడ్ ఔషధం ప్రభావంపై తన ప్రత్యక్ష అనుభవాలను వివరించారు.

సియెర్రా లియోన్లో నిర్వహించిన ఒక వైద్య శిబిరంలో ప్రాక్టీషనర్ ⁰²⁷⁹⁹ ద్వారా ఆయన మొదటిసారిగా వైబ్రియోనిక్స్ విధానాన్ని పరిచయం పొందారు. మోకాళ్ల నొప్పితో బాధపడుతున్న ఒక రోగి మోకాళ్లపై పొటెన్సైజ్డ్ ప్రెడ్నిసోలోన్ను స్ప్రే చేసిన 15 సెకన్లలోనే నొప్పి తగ్గడం చూసి ఆయన ఆశ్చర్యపోయారు. అలాగే, మూడు వారాలుగా తగ్గని దగ్గుతో బాధపడుతున్న ఒక గర్భిణీ స్త్రీకి కొన్ని స్ప్రేలు చేసిన వెంటనే దగ్గు దాదాపు తక్షణమే ఆగిపోయిన అనుభవాన్ని కూడా వివరించారు. అదనంగా, పొట్ట చుట్టూ ఉన్న కొవ్వును తగ్గించే ఒక వీడియోను పంచుకొని, ఫైబ్రోమయాల్జియా బాధితులకు ఉపయోగపడే ఒక సులభమైన వ్యాయామాన్ని కూడా ప్రదర్శించారు

సమావేశం చివరలో స్వామికి హారతి సమర్పించడంతో కార్యక్రమం ముగిసింది.

* “డిమెన్షియా" మరియు "టిష్యూ సాల్ట్స్ వినియోగం" పై పవర్పాయింట్ ప్రజెంటేషన్లు ప్రాక్టీషనర్ల వెబ్ సైట్  https://practitioners.vibrionics.org లో Forms → Download లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

________________________________________________________________________________

3. డా. జిత్ కె. అగర్వాల్ డైరీ నుండి  - మూల కారణాన్ని వెలికితీయడం: వైబ్రేషనల్ అవగాహనలో ఒక పాఠం

వ్యాధికి మూలకారణాన్ని గుర్తించడం ఎంత ముఖ్యమో తెలుసుకుంటూ సాగుతున్న నా ప్రయాణంలో, మరో ఆసక్తికరమైన అనుభవాన్ని మీతో పంచుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఈ సంఘటన 2001 నవంబర్లో, శ్రీ సత్యసాయి బాబా జన్మదిన వేడుకల సమయంలో జరిగింది. విదేశాల నుంచి వచ్చిన 40 సంవత్సరాల వయస్సు గల ఒక భక్తుడు, గత 4–5 నెలలుగా వేధిస్తున్న నిరంతర నడుము నొప్పికి ఉపశమనం కోరుతూ నన్ను సంప్రదించాడు. దర్శనం సమయంలో నేలపై ఎక్కువసేపు కూర్చుని ఉండగానే నొప్పి మరింత ఎక్కువ అవుతుందని ఆయన వివరించాడు.

నేను SRHVP ద్వారా సాధారణంగా నడుము నొప్పికి ఇచ్చే వైబ్రియోనిక్స్ రెమెడీను అందించాను. అయితే, ఒక వారం తరువాత ఆయన మళ్లీ వచ్చినప్పుడు, నొప్పిలో ఏమాత్రం మార్పు లేకపోవడం గమనించాను. దీంతో కాసేపు ఆలోచించి, ఆయన వ్యక్తిగత చరిత్రను మరింత లోతుగా తెలుసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాను. ఇటీవల ఆయన ఆహారపు అలవాట్లలో లేదా జీవనశైలిలో ఏవైనా మార్పులు జరిగాయా అని అడిగాను. అప్పుడు ఆయనకు ఒక్కసారిగా ఒక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుకు వచ్చింది. తన గత ప్రశాంతి నిలయం సందర్శనలో, స్వామి మాంసాహారం వల్ల కలిగే ప్రతికూల ప్రభావాల గురించి ప్రసంగించగానే, వెంటనే మాంసాహారం పూర్తిగా మానేశానని చెప్పారు. అప్పటివరకు ఆయన శరీరం చాలాకాలంగా ఆ ఆహార విధానానికే అలవాటు పడింది.

వెంటనే చికిత్సను మార్చి, NM25 – Shock...TDS ఒక వారం పాటు, మరో రెండు వారాల పాటు OD గా తీసుకోవాలని సూచించాను. ఫలితం అద్భుతంగా కనిపించింది. రెండు వారాల్లోనే ఆయన నొప్పి గణనీయంగా తగ్గిందని తెలియజేశారు. స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్లడానికి కొద్ది రోజుల ముందు, ఆయన నడుము నొప్పి పూర్తిగా తగ్గిపోయింది.

ఈ అనుభవం నాకు ఒక గొప్ప పాఠాన్ని నేర్పింది. వ్యాధి యొక్క అసలు కారణం ఎప్పుడూ మనకు స్పష్టంగా కనిపించే దానిలోనే ఉండకపోవచ్చు. అది శారీరక, మానసిక లేదా భావోద్వేగ ఆఘాతం వల్ల మాత్రమే కాకుండా, ఒక్కసారిగా జరిగిన ఆహారపు మార్పు వంటి సాధారణంగా కనిపించే అంశం వల్ల కూడా కలగవచ్చు. ఈ సంఘటన, శ్రద్ధగా వినడం, లోతైన ప్రశ్నలు అడిగి మూలకారణాన్ని తెలుసుకోవడం, అలాగే స్వామి కృపతో కూడిన మార్గదర్శకత్వం—ఇవే వైబ్రియోనిక్స్ ద్వారా నిజమైన స్వస్థతను అందించే ప్రధాన ఆధారాలన్న నా విశ్వాసాన్ని మరింత బలపరిచింది.

________________________________________________________________________________

    4. భూమి శాంతి కోసం సామూహిక జపం: సాయి గాయత్రితో వైబ్రియోనిక్స్ సమర్పణ

15 జూన్ 2025న, భగవాన్ శతజయంతి వేడుకల్లో భాగంగా శ్రీ సత్యసాయి మీడియా సెంటర్ నిర్వహించిన ప్రపంచ శాంతి కోసం సామూహిక జప కార్యక్రమం, భారతదేశం మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వందలాది వైబ్రియానిక్స్ ప్రాక్టీషనర్లను ఒకచోట చేర్చింది. ఈ ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో గంటసేపు సాగిన సాయి గాయత్రీ జపం యొక్క పవిత్రమైన వైబ్రేషన్స్‌ను, ప్రత్యేకంగా తయారు చేసిన వైబ్రియానిక్స్ రెమెడీ యొక్క హీలింగ్ ఎనర్జీతో కలిపారు. SRHVP వినియోగదారులు SM1 Removal of Entities + SM2 Divine Protection + SM4 Stabilising + SM5 Peace and Love Alignment + SM6 Stress + SM16 Cleansing ను సిద్ధం చేశారు. రెమెడీ బాటిల్‌ను ‘sample’ వెల్‌లో, మదర్ ఎర్త్ ఫోటోను ‘remedy well’లో ఉంచి, డయల్‌ను 573 (1M పొటెన్సీ)కి సెట్ చేయడం ద్వారా SRHVPను ఉపయోగించి దీనిని ప్రసారం చేశారు. ఇతర ప్రాక్టీషనర్లు 108CC Boxను ఉపయోగించి CC10.1 Emergencies + CC15.2 Psychiatric disorders + CC17.2 Cleansingను సిద్ధం చేశారు. ఈ రెమెడీ యొక్క ఒక బాటిల్‌ను స్వామి వారి పాదపద్మాల వద్ద ఉంచిన మదర్ ఎర్త్ ఫోటోపై ఉంచారు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక మంది ప్రాక్టీషనర్లు తమ భాగస్వామ్యాన్ని ధృవీకరించారు; పాల్గొన్న దేశాలలో అర్జెంటీనా, క్రొయేషియా, ఫ్రాన్స్, గ్రీస్, భారతదేశం, ఇటలీ, నేపాల్, పోలాండ్, ఖతార్, రొమేనియా, దక్షిణాఫ్రికా, ట్రినిడాడ్ & టొబాగో, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు మరియు జింబాబ్వే ఉన్నాయి.

ఈ కార్యక్రమం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం మంత్రోచ్చారణ ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే పవిత్ర ధ్వని తరంగాలు మరియు వైబ్రియోనిక్స్ సూక్ష్మ శక్తిలను సమన్వయం చేసి, ప్రపంచ శాంతి, అంతరంగ ప్రశాంతత మరియు సమష్టి శ్రేయస్సును ప్రోత్సహించడం. భక్తి భావంతో సమర్పించినప్పుడు ధ్వని చికిత్స (సౌండ్ హీలింగ్) మరియు వైబ్రేషనల్ హీలింగ్ దేశాలు, భాషలు, సరిహద్దులను అధిగమించి, మానవాళిని వసుధైవ కుటుంబకంగా ఉన్నత స్థితికి చేర్చగలవని చెప్పడానికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణగా ఈ కార్యక్రమం నిలిచింది.

________________________________________________________________________________

5. జ్ఞాపకార్థం

మా ప్రియమైన వైబ్రియోనిక్స్ సేవకుడు శ్రీ కె. కమలనాభ గారు^{10681- ఇండియా}, కర్ణాటక రాష్ట్రానికి చెందిన వారు, 19 ఏప్రిల్ 2025న 67 సంవత్సరాల వయస్సులో పరమపదించారు అనే వార్తను తీవ్ర విచారంతో తెలియజేస్తున్నాము. వివాహం చేసుకోని ఆయన ఒక పదవీ విరమణ పొందిన బ్యాంకు ఉద్యోగి. శ్రీ సత్యసాయి బాబాపై అపార భక్తి కలిగిన ఆయన తన జీవితాన్ని పూర్తిగా స్వామి సేవకే అంకితం చేశారు. బళ్లారిలోని సాయి సేవా సమితి కన్వీనర్గా సేవలందిస్తూ, తన సౌమ్య స్వభావం, ప్రేమపూర్వక హృదయం, సేవాపట్ల అచంచలమైన అంకితభావంతో తోటి భక్తులందరి అభిమానాన్ని పొందారు. ఆయన ఒక ప్రతిభావంతమైన భజన గాయకుడు కూడా. 19 ఏప్రిల్ 2025 సాయంత్రం, సమితిలో ప్రతి వారం నిర్వహించే భజనలో పాల్గొని ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన అనంతరం అస్వస్థతకు గురై, అకస్మాత్తుగా వచ్చిన గుండెపోటుతో ఈ లోకాన్ని విడిచిపెట్టారు. ఆయన 2011లో వైబ్రియోనిక్స్ ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించారు. ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో తన సహచర ప్రాక్టీషనర్ ^{10682- ఇండియా} తో కలిసి సమీప గ్రామాల్లో వైబ్రియోనిక్స్ వైద్య శిబిరాలను నిర్వహించి అనేక మందికి సేవలందించారు. కరుణతో, నిస్వార్థ సేవాభావంతో అనేక మంది రోగులకు చికిత్స అందించారు. ప్రతి నెల తన సేవా నివేదికలను క్రమం తప్పకుండా సమర్పించడం ద్వారా తన క్రమశిక్షణ, నిజాయితీ మరియు సేవా నిబద్ధతను చాటిచెప్పారు. ఆయన ఆత్మకు శాంతి చేకూరాలని మనస్ఫూర్తిగా ప్రార్థిస్తూ, ఆయన భక్తి, సేవ మరియు సమర్పణతో కూడిన జీవితానికి మా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలను తెలియజేస్తున్నాము.

మా ప్రియమైన వైబ్రియోనిక్స్ ప్రాక్టీషనర్ శ్రీ సూరజ్ ఉన్నికృష్ణన్ గారు^{11261- ఇండియా}, కేరళ రాష్ట్రానికి చెందిన వారు, 11 మే 2025 న 52 సంవత్సరాల వయస్సులో కడుపు క్యాన్సర్తో ధైర్యంగా పోరాడిన అనంతరం పరమపదించారు అనే వార్తను తీవ్ర దిగ్భ్రాంతితో తెలియజేస్తున్నాము. ఆయన 2012లో వైబ్రియోనిక్స్ ప్రాక్టీషనర్గా మారి, తన సేవా ప్రయాణమంతా నిశ్శబ్దమైన అంకితభావంతో సేవలందించారు. షోరనూర్ మరియు పాలక్కాడ్ సాయి కేంద్రాలలో వైబ్రియోనిక్స్ వైద్య శిబిరాలను ప్రారంభించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. తన ప్రాంతంలోని అనేక మందికి ఆరోగ్యం, ఆశ మరియు ఆధ్యాత్మిక ధైర్యాన్ని అందించారు. శ్రీ సత్యసాయి బాబా పట్ల అపార భక్తి కలిగిన ఆయన, అనేక సంవత్సరాలుగా శ్రీ సత్యసాయి సంస్థ కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఆయన పాలక్కాడ్ సాయి సమితి ఆధ్యాత్మిక సమన్వయకర్త గా సేవలందించారు. అలాగే 2025 జనవరి వరకు, తనకు అత్యంత ఆత్మీయమైన విద్యా వాహిని కార్యక్రమం కోసం కేరళ రాష్ట్ర ఇన్చార్జ్ బాధ్యతలను నిర్వహించారు. మృదుస్వభావం, ప్రశాంతమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన ఆయనను పరిచయం ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ ఎంతో అభిమానించేవారు. ఆయన తన ప్రియమైన భార్య, కుమారుడిని, అలాగే నిస్వార్థ సేవ, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ మరియు భక్తితో కూడిన ఒక విలువైన వారసత్వాన్ని విడిచివెళ్లారు. ఆయన కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు మరియు సాయి కుటుంబ సభ్యులందరికీ ఆయన లేని లోటు ఎప్పటికీ తీరనిది. ఆయన పవిత్ర స్మృతి చిరస్థాయిగా నిలిచి ఉంటుంది.