1.ఆరోగ్య వ్యాసం

మన మెదడు అద్భుతమైన సామర్థ్యాన్ని సాకారం చేసుకోవడానికి దాని ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకుందాం!  

“ శాస్త్రీయ పరిశోధనలన్నీ మేధస్సుపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణలన్నీ హృదయం (లేదా చైతన్యం) మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. ఆధ్యాత్మిక రంగంలో యంత్రాలకు కాదు, మనిషికే అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. శాస్త్రవేత్తలు యంత్రాలపై విశ్వాసం ఉంచుతారు… సహజసిద్ధమైన మీ మెదడుపై విశ్వాసం ఉంచండి. కంప్యూటర్‌ను కూడా మానవ మెదడే నడిపిస్తుంది.  ”… శ్రీ సత్యసాయి బాబా¹

1. .మన అద్భుతమైన మెదడును ఒక్కసారి పరిశీలిద్దాం!  

మానవ శరీరానికి రత్నకిరీటము వంటి మెదడు, శరీరంలోని నాడీ వ్యవస్థకు ప్రధాన కేంద్రం. నాడీ వ్యవస్థ అనేది నాడీ కణాలు లేదా న్యూరాన్లతో కూడిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది శరీరంలోని అన్ని భాగాలు ఒకదానితో మరొకటి సమాచారాన్ని పరస్పరం మార్పిడి చేసుకునేందుకు సహాయపడుతుంది. మెదడుకు వెన్నుపాము తోడ్పడుతుంది. ఇది మెదడులోని దిగువ భాగం నుంచి నడుము దిగువ భాగం వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. మెదడు నుంచి శరీరంలోని ఇతర భాగాలకు కదలికలకు సంబంధించిన ఆదేశాలను పంపించడంతో పాటు, ఇంద్రియ అవయవాల నుంచి సమాచారాన్ని మెదడుకు చేరవేస్తుంది. పరిధీయ నాడీ వ్యవస్థ అనేది మెదడు మరియు వెన్నుపాము నుంచి శాఖలుగా విస్తరించే నరాల జాలం. ఇందులో 12 జతల కపాల నరాలు 31 జతల వెన్నుపాము నరాలు ఉంటాయి. ఈ వ్యవస్థ మన ఇష్టానుసారంగా జరిగే స్వచ్ఛంద చర్యలను, అలాగే మన నియంత్రణ లేకుండా జరిగే అసంకల్పిత శారీరక విధులను నియంత్రిస్తుంది. మెదడు, కపాలం  సహా పుర్రెలోని వివిధ ఎముకలతో పాటు, మెదడు మరియు వెన్నుపాము చుట్టూ ఉండే మెదడు-వెన్నుపాము ద్రవం ద్వారా రక్షించబడుతుంది. ఈ ద్రవం నాడీ వ్యవస్థలోని కీలక అవయవాలకు దెబ్బలు తగలకుండా రక్షణ కవచంలా పనిచేస్తుంది..^2-5

సుమారు మూడు పౌండ్ల బరువు (దాదాపు 1.4 కిలోగ్రాములు) కలిగిన వయోజన మానవ మెదడు ఒక అద్భుతమైన సూపర్ కంప్యూటర్ వంటిది. ఇది మేధస్సుకు కేంద్రస్థానం. అంతేకాకుండా, మారుతున్న పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తనను తాను మార్చుకునే, కొత్త నాడీ సంబంధాలను ఏర్పరచుకునే అద్భుతమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ లక్షణాన్ని న్యూరోప్లాస్టిసిటీ అంటారు. మెదడులోని వివిధ భాగాలు ప్రత్యేక బాధ్యతలు కలిగిన నిపుణుల బృందంలా పనిచేస్తాయి. ప్రతి భాగానికి నిర్దిష్టమైన విధులు ఉన్నప్పటికీ, అవన్నీ సమన్వయంతో పనిచేస్తాయి. మెదడులోని మూడు ప్రధాన భాగాలు పెద్ద మెదడు, చిన్న మెదడు, మెదడు కాండము.  పెద్ద మెదడు బాగా అభివృద్ధి చెందిన పూర్వ మెదడులో పైభాగంలో ఉంటుంది. మన ఆలోచనలు, చర్యలు, ఐదు ఇంద్రియాల ద్వారా పొందే అనుభూతులు, భాష, ప్రవర్తన, వ్యక్తిత్వం, శరీర కదలికలు, అభ్యాసం మరియు తార్కిక ఆలోచనలను నియంత్రించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. మన జ్ఞాపకాలను నిల్వ చేసుకోవడం, భవిష్యత్తు కోసం ప్రణాళికలు రూపొందించడం, ఆలోచించడం, ఊహించడం, స్నేహితులను గుర్తించడం, చదవడం, ఆటలు ఆడడం వంటి అనేక ముఖ్యమైన పనులకు పెద్ద మెదడు సహాయపడుతుంది. పెద్ద మెదడు యొక్క బయటి పొరను సెరిబ్రల్ కార్టెక్స్ అంటారు. ఇది వాల్‌నట్‌ పొట్టు మాదిరిగా ముడతలు, మడతలతో కనిపిస్తుంది. వివిధ సమాచారాలను విశ్లేషించి, వాటిని అర్థం చేసుకోవడంలో ఈ పొర కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీనిని తరచుగా బూడిద పదార్థం లేదా గ్రే మేటర్  అని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే ఈ ప్రాంతంలో నాడీ కణాల కణదేహాలు అధికంగా ఉంటాయి. మెదడులోని ఇతర ప్రాంతాల్లో మైలిన్‌ అనే కొవ్వు పదార్థపు పొరతో కప్పబడిన నాడీ తంతువులు అధికంగా ఉండటం వల్ల అవి తెల్లగా కనిపిస్తాయి. అందుకే వాటిని తెల్ల పదార్థం వైట్ మేటర్ అంటారు. పెద్ద మెదడు మధ్యలో పొడవుగా ఉండే లోతైన చీలిక  కారణంగా రెండు అర్ధగోళాలుగా విభజించబడుతుంది. వీటిని ఎడమ అర్ధగోళం, కుడి అర్ధగోళం అంటారు. ప్రతి అర్ధగోళంలో నాలుగు ప్రధాన భాగాలు లోబ్స్ ఉంటాయి. ఎడమ అర్ధగోళం పదాలను రూపొందించడం, భాషా ప్రక్రియల్లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇది శరీరంలోని కుడి వైపు కదలికలను ప్రధానంగా నియంత్రిస్తుంది. కుడి అర్ధగోళం ప్రాదేశిక అవగాహన, నమూనాలను గుర్తించడం, సమగ్ర దృక్పథంతో ఆలోచించడం వంటి విధుల్లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇది శరీరంలోని ఎడమ వైపు కదలికలను ప్రధానంగా నియంత్రిస్తుంది. మెదడులోని ఒక వైపు దెబ్బతింటే, సాధారణంగా శరీరానికి ఎదురువైపు ప్రభావం కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, మెదడులోని కుడి అర్ధగోళంలో పక్షవాతం సంభవిస్తే, శరీరంలోని ఎడమ చేయి, ఎడమ కాలు బలహీనపడవచ్చు లేదా పక్షవాతానికి గురికావచ్చు. అదేవిధంగా, ఎడమ అర్ధగోళం దెబ్బతింటే శరీరంలోని కుడి చేయి, కుడి కాలు ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంది. .^2,4-7

సెరిబ్రం లో భాగమైన థాలమస్ ఇంద్రియాల ద్వారా వచ్చే సమాచారాన్ని మెదడులోని సంబంధిత భాగాలకు చేరవేసే రిలే స్టేషన్‌ (సమాచార ప్రసార కేంద్రం) లాగా పనిచేస్తుంది. అయితే, వాసనకు సంబంధించిన సమాచారం థాలమస్‌ను దాటవేయగలదు. హైపోథాలమస్‌ థాలమస్‌ ద్వారా నేరుగా నియంత్రించబడని కొన్ని నాడీ సంబంధిత విధులను సమన్వయం చేయడంతో పాటు, నాడీ వ్యవస్థ మరియు అంతఃస్రావ వ్యవస్థ పనితీరును నియంత్రిస్తుంది. ఇది శరీర ఉష్ణోగ్రత, గుండె కొట్టుకునే వేగం, రక్తపోటు వంటి ముఖ్యమైన శారీరక విధులను నిర్వహించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. హైపోథాలమస్‌ దిగువన, ముక్కు వంతెన వెనుక భాగంలో బఠాణీ గింజ పరిమాణంలో ఉండే పిట్యూటరీ గ్రంథి ఉంటుంది. దీనిని ప్రధాన గ్రంథి అని పిలుస్తారు. ఇది శరీరంలోని అనేక అవయవాల పనితీరును, హార్మోన్ల ఉత్పత్తిని పర్యవేక్షించి నియంత్రిస్తుంది. శరీర పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థ అభివృద్ధికి అవసరమైన హార్మోన్ల నియంత్రణలో ఇది ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. వెనుక మెదడు  లో చిన్న బంతి ఆకారంలో ఉండే కణజాల భాగాన్ని సెరిబెల్లమ్‌ లేదా చిన్న మెదడు అంటారు. ఇది శరీర సమతుల్యతను కాపాడటంలో, కదలికలను సమన్వయం చేయటంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. మధ్య మెదడు ముఖ్యంగా కంటి కదలికలతో సహా శరీర కదలికల నియంత్రణలో సహాయపడుతుంది. ఇందులో ఉండే చిన్న పీనియల్ గ్రంథి మన శరీరంలోని సిర్కేడియన్ రిథమ్‌ ను నియంత్రించడంలో సహాయపడుతుంది. ఇది పగలు, రాత్రి చక్రానికి అనుగుణంగా శరీరంలో జరిగే మార్పులను నియంత్రించే అంతర్గత జీవ గడియారం వంటిది. మెదడు దిగువ భాగంలో, పుర్రె వెనుక వైపు ఉండే మెదడు కాండం లో మధ్య మెదడు, మెడుల్లా వంటి భాగాలు ఉంటాయి. మెడుల్లా ప్రాంతంలో కదలికలకు సంబంధించిన కొన్ని నాడీ మార్గాలు ఎదురువైపుకు దాటుతాయి. మెదడు కాండం శ్వాస తీసుకోవడం, కనురెప్పలు మూయడం, మింగడం వంటి మన ఇష్టంతో సంబంధం లేకుండా జరిగే శారీరక విధులను నియంత్రిస్తుంది. అలాగే గుండె కొట్టుకునే వేగం, రక్తపోటు వంటి హృదయ రక్తనాళ వ్యవస్థకు సంబంధించిన అసంకల్పిత ప్రతిచర్యలను కూడా నియంత్రిస్తుంది.²,⁶-¹²

మెదడు మన శరీరంలో అత్యంత చురుకుగా పనిచేసే అవయవాలలో ఒకటి. ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు ఇది వేగంగా, స్వయంచాలకంగా అనేక విధులను నిర్వహించగలదు. అయితే, మెదడులో సమస్యలు తలెత్తినప్పుడు వాటి ప్రభావాలు తీవ్రంగా ఉండవచ్చు. .^2,13

2.మెదడు సంబంధిత రుగ్మతలు

మెదడుకు సంబంధించిన అనేక రకాల రుగ్మతలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని ప్రసిద్ధమైన రుగ్మతలను ఇక్కడ వివరించబోతున్నాం. ప్రతి వ్యక్తి మెదడు ప్రత్యేకమైనది. ఒకే రకమైన వ్యాధి లేదా రుగ్మత ఇద్దరు వ్యక్తులపై వేర్వేరుగా ప్రభావం చూపవచ్చు. అలాగే, వారి లక్షణాలు కూడా భిన్నంగా ఉండవచ్చు.^13,14

2.1 డిమెన్షియా: ఇది ఒక వ్యాధిగా పరిగణింప బడనప్పటికీ రోజువారీ జీవితానికి ఆటంకం కలిగించే విధంగా జ్ఞాపకశక్తి, నైపుణ్యాలు క్రమంగా తగ్గిపోవడంతో కూడిన పరిస్థితి. ఇది వయస్సు పెరగడం వల్ల సాధారణంగా కలిగే మతిమరుపుకు భిన్నమైనది. ఈ పరిస్థితిలో మెదడులో అసాధారణ మార్పులు సంభవిస్తాయి. అల్జీమర్స్‌ వ్యాధి ఉన్నవారిలో ఇది అత్యంత సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. మెదడులో రక్తస్రావం జరగడం, రక్తనాళాలు మూసుకుపోవడం లేదా ఇతర వ్యాధుల వల్ల కూడా ఇది సంభవించవచ్చు. అయితే, థైరాయిడ్‌ సమస్యలు లేదా విటమిన్ల లోపం వల్ల కలిగే జ్ఞాన సంబంధిత సమస్యలను డిమెన్షియాగా పరిగణించరు. ^13-20

 2.2 అల్జీమర్స్‌ వ్యాధి: ఇది ఒక నిర్దిష్టమైన మెదడు వ్యాధి. మెదడు కణాలలో మరియు వాటి చుట్టూ కొన్ని ప్రోటీన్లు అధికంగా పేరుకుపోవడం వల్ల మెదడు కణాలు దెబ్బతింటాయి. ఈ వ్యాధి మొదట నేర్చుకోవడం, జ్ఞాపకశక్తికి సంబంధించిన మెదడు భాగాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. డిమెన్షియా ప్రారంభ లక్షణాలలో ఇటీవల జరిగిన సంఘటనలు, అపాయింట్‌మెంట్లు, సంభాషణలను మర్చిపోవడం ముఖ్యమైనవి. వ్యాధి ముదిరే కొద్దీ జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచనా సామర్థ్యం, ప్రవర్తన, సామాజిక నైపుణ్యాలు క్రమంగా క్షీణిస్తాయి. మనీ పర్సును ఎక్కడ ఉంచామో గుర్తుంచుకోవడం, బిల్లులు చెల్లించడం, ప్రణాళికలు రూపొందించడం, భోజనం సిద్ధం చేయడం వంటి రోజువారీ పనులను స్వయంగా చేసుకునే సామర్థ్యం తగ్గిపోతుంది. రోగులు ఒకే విషయాన్ని లేదా ప్రశ్నను పదేపదే అడగవచ్చు లేదా చెప్పవచ్చు. గతంలో బాగా తెలిసిన ప్రదేశాల్లోనే దారి తప్పిపోవచ్చు. వస్తువులను ఎక్కడ పెట్టారో మర్చిపోవడం, వాటిని అసాధారణమైన ప్రదేశాల్లో ఉంచడం జరుగవచ్చు. వస్తువులకు సరైన పదాలను గుర్తించలేకపోవడం, తమ ఆలోచనలను వ్యక్తపరచలేకపోవడం కూడా సంభవించవచ్చు. చివరకు కుటుంబ సభ్యుల పేర్లను, రోజువారీ జీవితంలో ఉపయోగించే వస్తువుల పేర్లను కూడా మర్చిపోయే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు. వ్యాధి తీవ్రమైన దశలకు చేరుకున్నప్పుడు శరీరంలో నీటి లోపం పోషకాహార లోపం, ఇన్ఫెక్షన్లు ఏర్పడి, చివరకు మరణానికి కూడా దారితీయవచ్చు. ¹³–²⁰

 2.3 పార్కిన్సన్స్‌ వ్యాధి మెదడులో డోపమైన్‌ అనే రసాయనాన్ని ఉత్పత్తి చేసే, కండరాల కదలికలను సమన్వయం చేసి వాటిపై ఖచ్చితమైన నియంత్రణను అందించే నిర్దిష్ట నాడీ కణాలు దెబ్బతినడం వల్ల ఈ వ్యాధి సంభవిస్తుంది. సాధారణంగా చేతులు లేదా శరీరంలోని ఇతర భాగాల్లో వణుకుతో లక్షణాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఇతర లక్షణాలు: కదలికలు నెమ్మదించడం. చేతులు, కాళ్లలో బిగుతు లేదా దృఢత్వం ఏర్పడటం. చేతులు లేదా కాళ్లు వణకడం. శరీర సమతుల్యత కోల్పోవడం. కాళ్లను ఈడ్చుకుంటూ చిన్న చిన్న అడుగులు వేయడం. ముందుకు వంగిన భంగిమతో నడవడం.

   2.4 ఇతర నాడీ క్షీణత వ్యాధులు మోటార్ న్యూరాన్ వ్యాధి MND శరీర కదలికలను నియంత్రించే నాడీ కణాలు క్రమంగా నశించడం వల్ల కండరాలపై నియంత్రణ కోల్పోతారు. దీనివల్ల మొదట కండరాల బలహీనత ఏర్పడి, తరువాత పక్షవాతం సంభవించవచ్చు. మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్‌, నాడీ సంకేతాలను ప్రసారం చేసే నరాల చుట్టూ ఉండే మైలిన్‌ పొర దెబ్బతినడం వల్ల ఈ వ్యాధి ఏర్పడుతుంది. దీని లక్షణాలు: తిమ్మిర్లు, సూదులతో గుచ్చినట్లుగా అనిపించడం. స్పర్శ జ్ఞానం తగ్గిపోవడం. నొప్పి. కండరాల్లో దుస్సంకోచాలు, కండరాల బలహీనత, పక్షవాతం. కదలికల సమన్వయంలో సమస్యలు. అలసట. న్యూరాల్జియా: నరాల వెంట తీవ్రమైన, స్పష్టమైన, అకస్మాత్తుగా వచ్చే విద్యుత్‌ షాక్‌ తగిలినట్లుగా లేదా కత్తితో పొడిచినట్లుగా ఉండే నొప్పి ఈ పరిస్థితి ప్రధాన లక్షణం. నిరంతర నొప్పి, మంట, తిమ్మిర్లు, కండరాలు అసంకల్పితంగా అదరడం లేదా పట్టేయడం కూడా సంభవించవచ్చు. ఇది ముఖాన్ని (ట్రైజెమినల్‌ న్యూరాల్జియా), చేతులు, పాదాలు, భుజాలు, కాళ్లను (పరిధీయ న్యూరాల్జియా) ప్రభావితం చేయవచ్చు. మల్టిపుల్‌ స్క్లెరోసిస్‌ ఉన్నవారిలో ట్రైజెమినల్‌ న్యూరాల్జియా ఎక్కువగా కనిపించవచ్చు. అరుదుగా శరీరంలోని ఇతర భాగాల్లోనూ ఈ సమస్య ఏర్పడవచ్చు. కండరాల క్షీణత వ్యాధి ఇది అరుదైన జన్యుపరమైన నాడీ-కండరాల వ్యాధి. కండరాల బలహీనత, కండర ద్రవ్యరాశి తగ్గిపోవడం దీని ప్రధాన లక్షణాలు. కాలక్రమేణా ఈ సమస్యలు తీవ్రమవుతాయి. ఇతర లక్షణాలు, నడకలో అసాధారణ మార్పులు, కండరాల నొప్పి, మింగడంలో ఇబ్బంది, అభ్యసన సంబంధిత సమస్యలు, అలసట. ¹³,¹⁴,²²–²⁵

2.5 స్ట్రోక్‌ అనేది మెదడుకు వచ్చే గుండెపోటుతో సమానమైన అత్యవసర పరిస్థితి మెదడుకు రక్త సరఫరా అకస్మాత్తుగా అంతరాయం కలగడం వల్ల స్ట్రోక్‌ సంభవిస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. ఇస్కీమిక్‌ స్ట్రోక్‌, రక్తం గడ్డకట్టడం వల్ల మెదడుకు రక్తప్రవాహం అడ్డంకి ఏర్పడుతుంది. హెమరేజిక్‌ స్ట్రోక్‌ మెదడులోని రక్తనాళం చిట్లిపోవడం వల్ల రక్తస్రావం జరుగుతుంది. ప్రధాన లక్షణాలు నోరు ఒక వైపు వాలిపోవడం, మాట తడబడటం లేదా మాట్లాడలేకపోవడం, చేతులు లేదా కాళ్లను పైకి ఎత్తలేకపోవడం, చూపు కోల్పోవడం లేదా చూపులో మార్పులు రావడం, శరీర సమతుల్యత కోల్పోవడం, స్పృహ కోల్పోవడం, కారణం తెలియకుండా అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన తలనొప్పి రావడం, మెదడుకు శాశ్వత నష్టం జరగకుండా ప్రాణాపాయాన్ని నివారించేందుకు వెంటనే వైద్య సహాయం పొందడం అత్యంత కీలకం. మరిన్ని వివరాలకు 3వ విభాగం మరియు సంబంధిత చిత్రాన్ని చూడండి. ¹³,²⁶

2.6 పక్షవాతం కండరాలకు సంకేతాలను చేరవేసే నాడీ మార్గాల్లో అంతరాయం ఏర్పడినప్పుడు, మన ఇష్టానుసారంగా శరీర భాగాలను కదిలించలేని పరిస్థితిని పక్షవాతం అంటారు. పక్షవాతం ప్రభావిత ప్రాంతాన్ని బట్టి వివిధ రకాలుగా ఉంటుంది. మోనోప్లీజియా ఒక చేయి లేదా ఒక కాలు వంటి ఒకే అవయవం పక్షవాతానికి గురికావడం.హెమిప్లీజియా శరీరంలోని ఒక వైపు పక్షవాతానికి గురికావడం.డిప్లీజియా శరీరంలోని రెండు సమాన భాగాలు, ముఖ్యంగా రెండు కాళ్లు, ప్రధానంగా ప్రభావితమవడం. పారాప్లీజియా ( రెండు కాళ్లు పక్షవాతానికి గురికావడం, క్వాడ్రిప్లీజియా రెండు చేతులు, రెండు కాళ్లు కలిపి నాలుగు అవయవాలు పక్షవాతానికి గురికావడం, సాధారణంగా స్ట్రోక్‌, వెన్నుపాము గాయాలు లేదా నరాలకు సంబంధించిన వ్యాధుల వల్ల పక్షవాతం సంభవిస్తుంది. బెల్స్‌ పాల్సీ ఇది ఎక్కువగా వైరస్‌ సంక్రమణతో, ముఖ్యంగా హెర్పిస్‌ సింప్లెక్స్‌ వైరస్‌తో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. దీనివల్ల ముఖ కండరాలు తాత్కాలికంగా పక్షవాతానికి గురవుతాయి. సెరిబ్రల్‌ పాల్సీ ఇది కదలికలను ప్రభావితం చేసే నాడీ సంబంధిత రుగ్మత. గర్భధారణ సమయంలో మెదడుకు కలిగే నష్టం సహా, ప్రారంభ అభివృద్ధి దశల్లో మెదడుకు కలిగే నష్టం దీనికి కారణమవుతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో ఖచ్చితమైన కారణాన్ని గుర్తించలేకపోవచ్చు. ఈ సమస్య ఉన్న పిల్లల్లో నేర్చుకోవడం, చూపు, వినికిడి, భాషకు సంబంధించిన ఇబ్బందులు కూడా ఉండవచ్చు.^27,28

 2.7 మూర్ఛ వ్యాధి అనేది దీర్ఘకాలిక నాడీ సంబంధిత వ్యాధి. మెదడులోని దెబ్బతిన్న నాడీ కణాలు అసాధారణ విద్యుత్‌ సంకేతాలను ఉత్పత్తి చేయడం వల్ల, స్పష్టమైన తక్షణ కారణం లేకుండానే పదేపదే మూర్ఛ దాడులు సంభవించ వచ్చు. దీని లక్షణాలు ; మానసిక గందరగోళం, స్పృహ కోల్పోవడం, కండరాలు బిగుసుకుపోవడం, చేతులు లేదా కాళ్లలో అదుపు లేని కండరాల కదలికలు లేదా కుదుపులు, ఒకే చోట తదేకంగా చూడటం, కళ్లు, పెదవులు, వేళ్లను పదేపదే కదిలించడం, శరీరంలో తిమ్మిర్లు లేదా సూదులతో గుచ్చినట్లుగా అనిపించడం, నాలుక కొరుక్కోవడం లేదా నోటి నుంచి లాలాజలం కారడం, మూత్రాశయం లేదా ప్రేగులపై నియంత్రణ కోల్పోవడం, భావోద్వేగాలు, ప్రవర్తనలో మార్పులు, మూర్ఛకు కొన్ని సందర్భాల్లో ఖచ్చితమైన కారణం తెలియకపోయినా, గుర్తించిన కారణాలు లేదా సంబంధిత పరిస్థితులు: జన్యుపరమైన అంశాలు, మెదడు రక్తనాళాల్లో అసాధారణతలు, తలకు గాయాలు, మెదడులో ఇన్ఫెక్షన్‌ లేదా కణితి, రోగనిరోధక వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే కొన్ని మెదడు అసాధారణతలు, తగినంత ఆహారం తీసుకోకపోవడం, నిద్రలేమి, మద్యం సేవించడం, ఒత్తిడి వంటి అంశాలు కొంతమంది రోగుల్లో మూర్ఛ దాడులను ప్రేరేపించవచ్చు. మూర్ఛ వ్యాధికి తోడుగా, తీవ్రమైన నొప్పిని కలిగించే మైగ్రేన్‌ కూడా కొందరిలో కనిపించవచ్చు. మెదడులోని నాడీ కార్యకలాపాల్లో మార్పులు మైగ్రేన్‌ దాడులకు దోహదపడతాయి. మరిన్ని వివరాలకు జూలై–ఆగస్టు 2019 సంచిక, సంపుటి 10, సంచిక 4 చూడండి. స్ట్రోక్‌ లేదా తీవ్రమైన మెదడు గాయం వల్ల కేంద్ర వెర్టిగో సంభవించవచ్చు. ఇందులో చుట్టూ ఉన్న పరిసరాలు గుండ్రంగా తిరుగుతున్నట్లు అనిపించడం, తీవ్రమైన అస్థిరత, నడవడంలో ఇబ్బంది, తల తిరగడం, శరీర సమతుల్యత కోల్పోవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. ఇది లోపలి చెవి సమస్యలు లేదా మెనియర్స్‌ వ్యాధి వంటి ఇతర ఆరోగ్య సమస్యల వల్ల కలిగే పరిధీయ వెర్టిగో కు భిన్నమైనది. మరిన్ని వివరాలకు నవంబర్‌–డిసెంబర్‌ 2020, సంపుటి 11, సంచిక 6 చూడండి.^29-35

2.8 మెదడుకు సంబంధించిన కొన్ని వైకల్యాలు వీటిలో చాలా వరకు జన్యుపరమైన లేదా వైద్యపరమైన పరిస్థితుల వల్ల సంభవిస్తాయి. అటాక్సియా : చేతులు, కాళ్ల కండరాల కదలికల సమన్వయాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. అప్రాక్సియా : గతంలో నేర్చుకున్న, తెలిసిన చర్యలను సరిగ్గా చేయలేకపోవడం. డిస్‌లెక్సియా : ప్రధానంగా చదవడం, రాయడం వంటి నైపుణ్యాలను ప్రభావితం చేసే నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యం. అఫేసియా: భాషను అర్థం చేసుకోవడం లేదా వ్యక్తపరచడంలో ఇబ్బందులు కలిగించే పరిస్థితి. కొన్ని సందర్భాల్లో మాట్లాడటంలో అంతరాయాలు కనిపించవచ్చు. హైడ్రోసెఫలస్‌ : మెదడులో ద్రవం అసాధారణంగా పేరుకుపోవడం వల్ల ఏర్పడే పరిస్థితి. డౌన్‌ సిండ్రోమ్‌: క్రోమోజోమ్‌ 21 యొక్క అదనపు ప్రతిని కలిగి ఉండటం వల్ల సంభవించే జన్యుపరమైన పరిస్థితి. ఇది జ్ఞాన సంబంధిత సామర్థ్యాలు, అభివృద్ధి, ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేయవచ్చు.⁷,³⁶–⁴¹

2.9 మెదడు పనితీరు తగ్గుదలతో సంబంధం ఉన్న అంశాలు మెదడు పనితీరు తగ్గడానికి లేదా దాని ఆరోగ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపడానికి సంబంధం ఉన్న కొన్ని పరిస్థితులు: మధుమేహం, అధిక రక్తపోటు, ఊబకాయం, తలకు గాయాలు. నిద్రలో శ్వాసకు అంతరాయం కలిగించే స్లీప్‌ అప్నియా వైద్యపరంగా గుర్తించిన డిప్రెషన్‌, బైపోలార్‌ డిజార్డర్‌, మద్యపాన వ్యసనం వృద్ధాప్య ప్రక్రియ ప్రభావం సాధారణంగా 40 ఏళ్లకు ముందే మెదడులోని కొన్ని మార్పుల రూపంలో ప్రారంభమవుతుందని ఈ వ్యాసం పేర్కొంటుంది. మెదడులోని నాడీ కణాల మధ్య సంబంధాలను ఏర్పరచే సినాప్సెస్‌ ,అనే నిర్మాణాలు తగ్గిపోవడం కూడా ఇందుకు సంబంధించిన అంశం. ఇతర కండరాల మాదిరిగానే, మెదడు కూడా చురుకుగా పనిచేస్తూ, కొత్త విషయాలను నేర్చుకుంటూ, విభిన్నమైన మానసిక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటూ ఉన్నప్పుడు దాని సామర్థ్యాలను మెరుగ్గా కొనసాగించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.^13,42

3.  స్ట్రోక్ వచ్చినప్పుడు చేయవలసినవి, చేయకూడనివి – ముఖ్యమైన సూచనలు ^{43-46 :}

స్ట్రోక్ లక్షణాలు చాలా అకస్మాత్తుగా కనిపిస్తాయి. “BE FAST” అనే పదాన్ని గుర్తుంచుకోండి. B – Balance (సమతుల్యత): అకస్మాత్తుగా శరీర సమతుల్యత కోల్పోవడం, నడవడంలో ఇబ్బంది కలగడం గమనించండి. Eyes (కళ్లు): అకస్మాత్తుగా చూపు తగ్గడం లేదా రెండుగా కనిపించడం వంటి లక్షణాలను గమనించండి. F – Face (ముఖం): నోటి ఒక వైపు వాలిపోవడం లేదా ముఖం ఒకవైపు లాగినట్లు కనిపించడం గమనించండి. A – Arms (చేతులు): రోగి రెండు చేతులను పైకి ఎత్తగలుగుతున్నాడా చూడండి. ఒక చేయి బలహీనంగా ఉండి కిందకు జారిపోవచ్చు. S – Speech (మాట): మాట తడబడటం, స్పష్టంగా మాట్లాడలేకపోవడం లేదా ఇతరులు చెప్పేది అర్థం చేసుకోవడంలో ఇబ్బంది కలగడం గమనించండి. T – Time (సమయం): సమయం అత్యంత కీలకం! ఈ లక్షణాల్లో ఏ ఒక్కటి కనిపించినా వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందండి.

• వెంటనే అత్యవసర సేవలకు ఫోన్ చేయండి. రోగి శ్వాస, స్పందనను పరిశీలించండి. రోగి స్పందించకపోతే, సాధారణంగా శ్వాస తీసుకోకపోతే లేదా గాలి కోసం అసాధారణంగా గasp చేస్తున్నట్లయితే, అత్యవసర సేవలకు ఫోన్ చేసి, వారి సూచనల మేరకు CPR ప్రారంభించండి. లక్షణాలు మొదట కనిపించిన సమయాన్ని తప్పనిసరిగా గుర్తుంచుకోండి. ఈ విషయాన్ని అత్యవసర వైద్య సిబ్బందికి తెలియజేయండి. ముఖ్యంగా మొదటి 24 గంటల్లో వైద్య చికిత్స చాలా కీలకమైనప్పటికీ, చికిత్స కోసం 24 గంటలు వేచి ఉండకూడదు. వెంటనే ఆసుపత్రికి చేరుకోవాలి.

• రోగిని మీరే వాహనంలో తీసుకెళ్లకుండా, అంబులెన్స్‌ను పిలవండి.  రోగిని నిద్రపోనివ్వకూడదని బలవంతం చేయడం లేదా ఆసుపత్రికి వెళ్లకుండా ఆపడం చేయకండి.   లక్షణాలు కొద్దిసేపటిలో తగ్గిపోయినా కూడా వైద్య సహాయం తీసుకోవడం తప్పనిసరి. లక్షణాలు తగ్గడం వల్ల ప్రమాదం పూర్తిగా తొలగిపోయిందని భావించకండి.

. రోగికి ఆహారం, నీరు లేదా మందులు ఇవ్వకండి. ఆహారం లేదా నీరు ఇవ్వడం వల్ల మింగడంలో ఇబ్బంది ఏర్పడి ఊపిరితిత్తుల్లోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. వైద్యుల సూచన లేకుండా ఆస్పిరిన్ ఇవ్వకండి. రక్తనాళం చిట్లి మెదడులో రక్తస్రావం జరుగుతున్నట్లయితే, ఆస్పిరిన్ రక్తస్రావాన్ని మరింత పెంచవచ్చు.

మెదడును ఆరోగ్యంగా ఉంచుకోవడానికి చిట్కాలు ^13,42,47-50;

మెదడుకు సవాళ్లు విసరండి: ముందు రోజు లేదా గత వారాంతంలో మీరు ఏమి చేశారో గుర్తు చేసుకోండి. ఇంటికి లేదా మీకు బాగా తెలిసిన ప్రదేశానికి వెళ్లడానికి కొత్త మార్గాన్ని ఎంచుకోండి. కొత్త భాష, క్రీడ, కళ, సంగీతం లేదా ఏదైనా కొత్త నైపుణ్యాన్ని నేర్చుకోండి. కాలిక్యులేటర్ సహాయం లేకుండా మానసికంగా లెక్కలు చేయండి. టీవీ చూడటానికి బదులుగా మెదడుకు పదును పెట్టే ఆటలు, పజిల్స్ లేదా పుస్తక పఠనాన్ని అలవాటు చేసుకోండి. జ్ఞాపకశక్తి, ముందుచూపుతో ఆలోచించే సామర్థ్యం అవసరమయ్యే బ్రిడ్జ్ చెస్ వంటి ఆటలు ఆడండి. సామాజిక లేదా సమూహ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనండి. సమాజంలో ఇతరులతో ఎక్కువగా కలిసిమెలిసి ఉండేవారిలో మానసిక సామర్థ్యాల క్షీణత చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుందని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.

ప్రమాదాలను తగ్గించండి: భద్రతకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వండి. రక్షణ పరికరాలను ఉపయోగించడం ద్వారా పడిపోవడం, గాయాల బారిన పడటం వంటి ప్రమాదాలను నివారించండి. ఒత్తిడి, నిరాశను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోవడం నేర్చుకోండి. ధూమపానం, మద్యపానం, మాదకద్రవ్యాలకు ‘నో’ చెప్పండి. మెదడు ఆరోగ్యానికి ధమనులు, సిరల ఆరోగ్యం ఎంతో ముఖ్యమైనది. కాబట్టి రక్తపోటు (BP), హృదయ స్పందన రేటు, కొలెస్ట్రాల్, రక్తంలో చక్కెర స్థాయులను క్రమం తప్పకుండా పరీక్షించుకోండి. ఇన్ఫెక్షన్లను నిర్లక్ష్యం చేయకండి.

విశ్రాంతి తీసుకోండి, బాగా నిద్రపోండి: తగినంత నిద్ర మెదడులో అసాధారణ ప్రోటీన్లను తొలగించడంలో సహాయపడుతుంది. ఇది జ్ఞాపకాలను స్థిరపరచి, మొత్తం మీద జ్ఞాపకశక్తిని మరియు మెదడు ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.

గుర్తుంచుకోండి మన మెదడులో సుమారు 60% కొవ్వులతో నిర్మితమై ఉంటుంది. ఈ కొవ్వుల్లో ఒమేగా-3 కొవ్వు ఆమ్లాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి నేర్చుకునే సామర్థ్యానికి, జ్ఞాపకశక్తికి ఎంతో అవసరం. అందువల్ల చురుకైన, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిలో భాగంగా కింది ఆహార పదార్థాలు అధికంగా ఉండే ఆహారాన్ని తీసుకోండి. యాంటీఆక్సిడెంట్లు: కణాలను ఆక్సీకరణ ఒత్తిడి నుంచి రక్షించడంలో సహాయపడతాయి. విటమిన్లు C, E: శరీర కణాల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటంలో సహాయపడతాయి. వృక్షాధారిత ఆహారాలు: కూరగాయలు, పండ్లు, ఇతర మొక్కల ఆధారిత పదార్థాలు. తృణధాన్యాలు సంపూర్ణ ధాన్యాలతో తయారైన ఆహార పదార్థాలు, ఆరోగ్యకరమైన కొవ్వులు: అవిసె గింజలు, సోయా గింజలు, అవకాడో, ఆలివ్ నూనె. ఉప్పు కలపని నట్స్: వాల్‌నట్స్, బాదం పప్పులు, బ్రెజిల్ నట్స్..

ఫరెన్సులు వెబ్సైట్ లింకులు

1. Sathya Sai Speaks, Divine Discourse at Summer course Brindavan, “The Indweller in the Heart”, 28 May 1991, vol 24, chapter 14:  https://sssbpt.info/ssspeaks/volume24/sss24-14.pdf
2. Know your brain: https://www.ninds.nih.gov/health-information/public-education/brain-basics/brain-basics-know-your-brain
3. Nervous system: https://my.clevelandclinic.org/health/body/21202-nervous-system
4. Central versus Peripheral: https://www.youtube.com/watch?v=fEix4uFw8qw
5. Peripheral nervous system: https://my.clevelandclinic.org/health/body/23123-peripheral-nervous-system-pns
6. Brain structure and functions: https://my.clevelandclinic.org/health/body/22638-brain
7. Cerebrum: https://my.clevelandclinic.org/health/body/23083-cerebrum
8. Pituitary gland: https://my.clevelandclinic.org/health/body/21459-pituitary-gland
9. Cerebellum little brain: https://www.medicalnewstoday.com/articles/313265
10. Pineal gland: https://my.clevelandclinic.org/health/body/23334-pineal-gland
11. Brainstem: https://my.clevelandclinic.org/health/body/21598-brainstem
12. Medulla: https://my.clevelandclinic.org/health/body/23001-medulla-oblongata
13. Brain disorders: https://brainfoundation.org.au/what-is-brain-disease/
14. Degenerative diseases: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24976-neurodegenerative-diseases
15. Dementia: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/alzheimers-disease/expert-answers/alzheimers-and-dementia-whats-the-difference/faq-20396861
16. Alzheimer’s disease: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/alzheimers-disease/symptoms-causes/syc-20350447
17. https://www.alz.org/alzheimers-dementia/difference-between-dementia-and-alzheimer-s
18. https://www.alz.org/alzheimers-dementia/10_signs
19. https://www.alz.org/alzheimers-dementia/what-is-dementia
20. https://www.alz.org/alzheimers-dementia/stages
21. Parkinson’s: https://brainfoundation.org.au/disorders/parkinsons-disease/
22. https://brainfoundation.org.au/disorders/multiple-sclerosis/
23. Neuralgia: https://www.medicalnewstoday.com/articles/325331#symptoms
24. Trigeminal: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/trigeminal-neuralgia/symptoms-causes/syc-20353344
25. Muscular dystrophy: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14128-muscular-dystrophy
26. Stroke: https://brainfoundation.org.au/disorders/stroke/
27. Paralysis: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15345-paralysis
28. Cerebral palsy: https://brainfoundation.org.au/disorders/cerebral-palsy/
29. Epilepsy: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17636-epilepsy
30. https://www.aans.org/patients/conditions-treatments/epilepsy/
31. Migraine: https://americanmigrainefoundation.org/resource-library/migraine-and-other-brain-disease/
32. Migraine a neuro disorder: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9506374/
33. Health article on headaches: https://news.vibrionics.org/en/articles/282
34. Central Vertigo: https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/21769-vertigo
35. Vertigo/Meniere’s disease: https://news.vibrionics.org/en/articles/328
36. Neuroscience and demo on Effect of chanting on brain: https://www.youtube.com/watch?v=lYLLL17ktTs&t=70
37. Ataxia & Apraxia: https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/17748-ataxia
38. Dyslexia: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/6005-dyslexia
39. Speech: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21937-speech-impediment
40. Stuttering: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14162-stuttering
41. Hydrocephalus: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17334-hydrocephalus
42. Down’s Syndrome: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17818-down-syndrome
43. Brain health: https://brainfoundation.org.au/healthy-brain/
44. Act FAST in Stroke: https://www.pennmedicine.org/updates/blogs/neuroscience-blog/2022/march/what-to-do-if-someone-is-having-a-stroke
45. BE FAST in Stroke: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/5601-stroke
46. First aid in stroke and CPR: https://www.news-medical.net/health/Stroke-First-Aid.aspx
47. https://www.redcross.org/take-a-class/resources/learn-first-aid/stroke
48. Tips for youthful brain: https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/12-ways-to-keep-your-brain-young
49. https://www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/5-tips-to-keep-your-brain-healthy
50. https://healthybrains.org/pillars/

_________________________________________________________________________________

2. శిబిరాలు మరియు వైద్య కేంద్రాలు

ఆరోగ్య సేవలు అందుబాటులోకి రావడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న రోగులకు సేవలను చేరువ చేయాలనే మా ప్రయత్నంలో భాగంగా, సాయి వైబ్రియానిక్స్ అనేక శిబిరాలు మరియు వైద్య కేంద్రాలను ప్రారంభించింది. ముఖ్యంగా భారతదేశంలోని దక్షిణాది రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలకు చెందిన ప్రాక్టీషనర్ల కృషి ప్రశంసనీయం. గత రెండు నెలల్లో ఇలాంటి నాలుగు కేంద్రాలను ప్రారంభించారు.

 1. శ్రీ సత్యసాయి సేవా సమితి, BHEL, హైదరాబాద్ 2024 మే 5 :

సమితి కన్వీనర్, ఆధ్యాత్మిక సమన్వయకర్త, నలుగురు సభ్యుల కృషితో ఈ ఆరోగ్య కేంద్రం ప్రారంభించబడింది. ప్రార్థనలు, భజనలతో కార్యక్రమం మొదలైంది. అభ్యాసకులు 11587 మరియు 11620 హాజరైన వారికి సాయివైబ్రియానిక్స్ గురించి ప్రారంభోపన్యాసం ఇచ్చి, వారి సందేహాలకు సమాధానాలు అందించారు. అభ్యాసకులు 11568, 11623, 11632, 11667 కూడా వారితో కలిసి 45 మంది రోగులకు చికిత్సా రెమిడీలను అందించారు. తీవ్రమైన ఎండలను దృష్టిలో ఉంచుకుని, వడదెబ్బ నివారణ కోసం 50 మంది హాజరైన వారికి ఒక రెమిడీని పంపిణీ చేశారు. ఈ కేంద్రం ప్రతి నెలా మొదటి ఆదివారం ఉదయం 10:00 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 12:30 గంటల వరకు పనిచేస్తుంది.

2.డా. ఏ.ఎస్. రావు నగర్, సికింద్రాబాద్ – 13 జూన్ 2024

స్థానిక సేవా సమితి సభ్యుల సహకారంతో ఈ ఆరోగ్య కేంద్రం ప్రారంభించబడింది. ప్రాక్టీషనర్లు 11563 మరియు 11627 తొమ్మిది మంది రోగులకు రెమిడీలను అందించారు. ఈ కేంద్రంలో ప్రతి నెలా రెండవ మరియు నాల్గవ గురువారాల్లో, అంటే రెండు వారాలకు ఒకసారి, సేవలు అందించనున్నారు.

3. శ్రీ శాంతి ఆశ్రమ పాఠశాల, లాసన్స్ బే కాలనీ, విశాఖపట్నం – 15 జూన్ 2024

సమాజంలోని ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు చెందిన పిల్లలకు, మురికివాడల్లో నివసించే పిల్లలకు విద్యను అందించేందుకు ఈ పాఠశాలను స్థాపించారు. ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో అభ్యాసకులు 11590 మరియు 11650 హాజరైన వారికి సాయి వైబ్రియానిక్స్ గురించి సంక్షిప్తంగా పరిచయం చేశారు. ఉదయం 10:00 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 12:30 గంటల వరకు 38 మంది పిల్లలకు, ముగ్గురు సిబ్బందికి రెమిడీలు అందించారు. ఈ కేంద్రం ప్రతి నెలా రెండవ శనివారం పనిచేస్తుంది.

4. ఎడ్డుమైలారం గ్రామం, ODF సమితి, సంగారెడ్డి జిల్లా – 16 జూన్ 2024

హైదరాబాద్‌లోని BHEL సాయి సేవా సమితి ఈ కేంద్రాన్ని కూడా ప్రారంభించింది. అభ్యాసకులు 11632 మరియు 11620 ఈ గ్రామ సేవా సమితి నిర్వహించే గ్రామ సేవా కార్యక్రమం జరిగే రోజున, నెలకు ఒకసారి రోగులకు చికిత్స అందిస్తారు. ప్రారంభోత్సవ రోజున ఉదయం 10:00 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 2:30 గంటల వరకు 36 మంది రోగులకు చికిత్సా రెమిడీలు అందించారు. ఈ సేవా కార్యక్రమంలో ప్రాక్టీషనర్ ¹¹⁶³² గారి కుమార్తె కూడా సహకరించారు.

_________________________________________________________________________________

3. . డా. జిత్ కె. అగర్వాల్ గారి డైరీ నుండి – మనస్సు యొక్క పవిత్రతపై ఒక పాఠం  

అది వైబ్రియానిక్స్ ప్రారంభ దశలో జరిగిన సంఘటన. అప్పటికి అనుభవం లేదు, జ్ఞానం కూడా చాలా తక్కువగా ఉండేది. రికార్డుల నిర్వహణ సరిగా ఉండేది కాదు. ఈ విధానాన్ని ఎవరికి బోధించాలి అనే విషయంలో ఎలాంటి మార్గదర్శకాలు కూడా లేవు. సేవా కార్యక్రమాల కోసం ఈ విధానాన్ని ఉపయోగిస్తామనే ఒక సాధారణ వాగ్దానం, అలాగే ప్రతి తరగతిలో కనీసం ఆరుగురు వ్యక్తులు ఉండాలనే నియమం మాత్రమే ఉండేవి. అయితే, ఆ సమయంలో గొప్పగా ఉన్నది ఏమిటంటే, ఈ చికిత్సా విధానంపై అందరికీ ఉన్న అపారమైన ఉత్సాహం, సంపూర్ణ విశ్వాసం. ఫలితాలు అసాధారణంగా ఉండటమే స్వామి ఆశీస్సులు ఎంత సమృద్ధిగా ఉన్నాయో తెలియజేసేది. 1995లో జరిగిన అలాంటి ఒక సంఘటనను ఇక్కడ తెలుసుకుందాం. శాంత స్వరూపుడైన ఒక సన్యాసి, మారుమూల ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న ఒక వైబ్రియానిక్స్ అభ్యాసకురాలిని సందర్శించారు. తన కళ్ల చుట్టూ ఉన్న నల్లటి వలయాలను ఆమెకు చూపించి, వాటికి ఏదైనా మందు ఉందా అని అడిగారు. ఆమె ఆయనను కూర్చోబెట్టి, ఒక రెమిడీని తయారుచేసి, మొదటి మోతాదును ఆయన నోటిలో వేసింది. మందు తీసుకున్న వెంటనే వెళ్లిపోవడానికి బదులుగా, ఆయన కొంత సంకోచంతో, ఎంతో వినయంగా ఒక అభ్యర్థన చేశారు. తదుపరి రైలు త్వరలో బయలుదేరనుండటంతో, దానిని అందుకోవడానికి సమీపంలోని సరైన సౌకర్యాలు లేని రైల్వే స్టేషన్‌లో రెండు గంటలు వేచి ఉండాల్సి వస్తుందని, అందువల్ల అక్కడే రెండు గంటలపాటు ఉండటానికి అనుమతించమని కోరారు. ఆయన అక్కడ నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నారు. వెళ్లే సమయం వచ్చినప్పుడు ఆమెకు హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. అప్పుడు ఆమెకు ఎంతో ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం కనిపించింది! రెండు గంటల క్రితం తన కళ్లతో స్పష్టంగా చూసిన ఆయన కళ్ల చుట్టూ ఉన్న నల్లటి వలయాలు పూర్తిగా మాయమైపోయాయి! ఈ సంఘటన చాలాకాలం ఆమె మనస్సులో మెదులుతూనే ఉంది. చివరకు ఆమె డా. అగర్వాల్ గారిని సంప్రదించి, దీనిపై వివరణ కోరారు. ఆయన కూడా స్వామిని ప్రార్థించి, అంతటి అద్భుతం ఎలా సాధ్యమైందో అంతరంగంలో ప్రశ్నించారు. స్వామి నుంచి వెంటనే స్పష్టమైన సమాధానం వచ్చింది: “మనస్సు యొక్క పవిత్రతే కారణం, ఆ సన్యాసి మనస్సు ఎంత పవిత్రంగా ఉందంటే, ఒక్క మోతాదుతోనే తక్షణ ఫలితం లభించింది.

మనస్సు యొక్క పవిత్రత గురించి జరిగిన అన్ని సత్సంగాల కంటే ఇది మరింత లోతైన పాఠం. మనస్సు యొక్క పవిత్రత అంటే మరేదో కాదు, మన ఆలోచనల పవిత్రతే. మనలోనే దాగి ఉన్న, వెలకట్టలేని ఒక చికిత్సా శక్తి గురించి ఈ సంఘటన మనకు తెలియజేసింది!

_________________________________________________________________________________

     4. సంస్మరణ

శ్రీమతి మునీరా బనాత్‌వాలా ^{02641…Iఇండియా} , SSSSO వర్గాల్లో ఆప్యాయంగా ‘ఆంటీ’ అని పిలవబడే శ్రీమతి మునీరా బనాత్‌వాలా గారు, 2024 మే 26వ తేదీన, తన 88వ ఏట, ప్రేమాభిమానాలతో నిండిన కుటుంబ సభ్యుల మధ్య తన నివాసంలో ప్రశాంతంగా కన్నుమూశారు. స్వామి పట్ల అపారమైన భక్తి కలిగిన ఆమె, తన చివరి క్షణం వరకు సేవా కార్యక్రమాలను కొనసాగించారు. ఆమె తన జీవితాన్ని మానవ సేవకు, ముఖ్యంగా బాలికల విద్యాభివృద్ధికి అంకితం చేశారు. 2004లో వైబ్రియానిక్స్ అభ్యాసకురాలిగా మారిన ఆమె, గత 13 సంవత్సరాలుగా ముంబైలోని వెర్సోవా లో క్రమం తప్పకుండా వైబ్రియానిక్స్ శిబిరాలను నిర్వహిస్తూ వచ్చారు. ముఖంపై చిరునవ్వుతో, ఎల్లప్పుడూ ఇతరులకు సహాయం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండే ఆమె, రోగులకు ప్రేమ, కరుణ, ఆప్యాయతలతో సేవలందించారు. వైబ్రియానిక్స్‌లో వస్తున్న తాజా పురోగతులను తెలుసుకోవడానికి ఆమె ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహం చూపేవారు. ఏ సమావేశాన్నీ ఎన్నడూ మిస్ కాకుండా, ఎప్పుడూ ముందు వరుసలో కూర్చునేవారు. ప్రేమ, దయ, ఔదార్యాలకు ప్రతిరూపమైన ఆమెను రోగులు, తోటి అభ్యాసకులు, మొత్తం వైబ్రియానిక్స్ కుటుంబం, అలాగే ఆమె సేవల ద్వారా ప్రయోజనం పొందిన వారందరూ ఎంతో ఆప్యాయంగా గుర్తుచేసుకుంటూ, ఆమె లేని లోటును తీర్చలేనిదిగా భావిస్తారు.

అత్యంత సీనియర్ వైబ్రియానిక్స్ అభ్యాసకులలో ఒకరైన శ్రీ సైమన్ జెరెమీ వేడ్^{02766…యు కె}  గారు 2024 జూన్ 7వ తేదీన పరమపదించారని  తెలియజేయడానికి మేము ఎంతో విచారిస్తున్నాము. ఆయన తన భార్యతో కలిసి విహారయాత్రకు వెళ్లిన సమయంలో, బాత్‌రూమ్‌లో జారిపడ్డారు. కొద్దిసేపటికే అపస్మారక స్థితిలోకి వెళ్లి, తన 80వ ఏట కన్నుమూశారు. ఆయన మరియు ఆయన భార్య శ్రీమతి సిల్వియా వేడ్⁰²⁷⁰⁷  గారు రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ఎంతో అంకితభావంతో కలిసి వైబ్రియానిక్స్ సేవలను అందించారు. సైమన్ గారు ఎంతో ఉత్సాహభరితమైన అభ్యాసకులు. తన జ్ఞానాన్ని మరింత పెంపొందించుకోవడానికి, ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో పురోగమించడానికి ఆయన ఎల్లప్పుడూ ఆసక్తి చూపేవారు. ఆయన పవిత్రమైన ఆత్మ స్వామి అనంతమైన ప్రేమలో ఐక్యమవ్వాలని ప్రార్థిస్తున్నాము. ఈ ఆకస్మిక నష్టాన్ని తట్టుకునే శక్తిని ఆయన భార్యకు, కుటుంబ సభ్యులకు స్వామి ప్రసాదించాలని మనస్ఫూర్తిగా ప్రార్థిస్తున్నాము.